به‌طور واضح استوارى قاطعيّت نظريهء كانت آشكار مىگردد كه هيچ استثنايى را اجازه نمىدهد كه بر قاعدهء اخلاقى وارد شود . بنابراين خطاى حضرت آدم عليه السّلام يكى از آثار ضعف و سستى بوده كه پديد آمده و كوتاهى در تلاش و كوشش در رعايت وظيفه ، از اين‌رو فطرت انسان نخستين به‌گونه‌اى فاسد نگشت كه مستلزم دخالت ديگران شود تا او را نجات دهند ، زيرا همين‌قدر كفايت مىكرد كه او به خطاى خودش اعتراف كند و اظهار پشيمانى نمايد ، نه به خاطر شستشوى آلودگى و بازگشت به باطن پاكش چنان‌كه بوده است و بس ، بلكه از آن جهت كه اين توبه كار جديد ، تربيت شود و به مرتبهء برگزيدگان زبده برسد . « ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَ هَدى » « 1 » و فطرت انسانى به‌طور كلى بر خلاف اين نيست ، تا آنجا كه قرآن كريم آن را چنين توصيف مىكند : « لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ . » « 2 » به راستى قرآن براى ما به تصوير مىكشد آن بىگناهى را كه به جاى گنهكار بگيرند ، نه تنها يك عمل ضد شرعى است ، بلكه هم‌چنين با طرز تفكر اساسى عدالت انسانى ناسازگار است : « قالَ مَعاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنا مَتاعَنا عِنْدَهُ إِنَّا إِذاً لَظالِمُونَ » « 3 » باوجود اين در قرآن كريم دو حالت وجود دارد كه معلوم مىشود هر دوى آنها براساس مسئوليت فردى است ، كه از سويى راجع به برخى از گنهكاران گفته‌اند : « وَ لَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَ أَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ » « 4 » و از سوى ديگر گفته‌اند : اولاد مؤمنان چنان با يكديگر رفتار خواهند كرد كه نياكانشان رفتار مىكردند ، به شرط آنكه مؤمن باشند ، و اين است قول خداى تعالى كه مىفرمايد : « وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ

--> ( 1 ) - طه ( 20 ) آيه 122 : پس از اين ماجرا پروردگارش او را برگزيد و توبه‌اش را پذيرا شد و هدايتش كرد . ( 2 ) - تين ( 95 ) آيه‌هاى 4 - 6 : مسلّما ما انسان را در بهترين صورت و نظام آفريديم ، سپس او را به پايين‌ترين مرحله بازگردانيديم ، مگر كسانى كه ايمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند كه براى آنها پاداشى تمام‌نشدنى است . ( 3 ) - تين ( 95 ) آيه 4 - 6 : يوسف ( 12 ) آيه 79 : و گفت : پناه بر خدا ! ( چگونه ممكن است ) ما كسى را جز آن‌كس كه متاع خود را نزد او يافته‌ايم ، بگيريم ، اگر چنين كنيم مسلما ما ظالم خواهيم بود . ( 4 ) - عنكبوت ( 29 ) آيهء 13 : آنها بارهاى سنگين گناهانشان را بر دوش مىكشند ، و بارهاى ديگرى را نيز به اضافه بارهاى سنگين خودشان !